Shiatsu

Shiatsu betekent letterlijk “vingerdruk”: shi betekent vinger en atsu betekent druk. 

Tijdens een behandeling wordt echter niet alleen met de vingers gewerkt. Ook de handpalmen, duimen, en soms andere delen van het lichaam, zoals knieën en ellebogen, kunnen worden gebruikt. Daarnaast kunnen tijdens een behandeling zachte manipulaties, rotaties en strekkingen aan bod komen.

Shiatsu richt zich niet alleen op de plaats waar je spanning of ongemak ervaart, maar werkt vooral preventief vanuit een holistische kijk op ziekte en gezondheid.

De palm- en duimdruk wordt uitgeoefend op energiebanen (meridianen) en energiepunten (tsubo's) in het lichaam. Meridianen zijn verbonden met de organen, waar de levensenergie (Ki) doorheen stroomt. Als de vitale energie niet meer vrij kan stromen door blokkades, kunnen er allerlei klachten en ziektes ontstaan, zowel fysiek, mentaal als emotioneel. Shiatsu heft de blokkades op, waardoor de energie weer vrij kan stromen en het zelfregulerend vermogen van het lichaam wordt hersteld. 

Shiatsu werkt diep en tegelijk zacht: het kalmeert het zenuwstelsel, bevordert de doorbloeding en energiedoorstroming, maakt spanning losser, stimuleert het zelfhelende vermogen van het lichaam en brengt je terug in contact met je lijf. 

Shiatsu wordt bovenop de kleding en doorgaans liggend op een zachte mat (futon), op de grond gegeven. Je draagt dus best losse, comfortabele kleding. Heb je moeite om op de grond te liggen, kan Shiatsu ook liggend op een behandeltafel of zittend op een stoel worden gegeven.

Shiatsu ontstond in Japan en heeft wortels in verschillende oudere Japanse en Oosterse behandeltradities.

Eeuwenlang bestonden in Japan vormen van massage en lichaamswerk. In de loop van de twintigste eeuw ontwikkelde Shiatsu zich steeds meer tot een afzonderlijke methode.

Er bestaat daarom niet één persoon die Shiatsu op één bepaald moment heeft “uitgevonden”. Verschillende Japanse beoefenaars hebben een belangrijke rol gespeeld in de ontwikkeling van de hedendaagse Shiatsu.

Twee namen zijn daarbij bijzonder belangrijk: Tokujiro Namikoshi voor de ontwikkeling en erkenning van de klassieke Shiatsu in Japan en Shizuto Masunaga voor de ontwikkeling van wat later bekend werd als Zen Shiatsu.

Tokujiro Namikoshi (1905–2000) wordt beschouwd als een van de belangrijkste grondleggers van de Japanse Shiatsu.

Volgens de geschiedenis van de Namikoshi-traditie begon zijn interesse in lichaamswerk al op jonge leeftijd. Zijn moeder leed aan lichamelijke klachten en de jonge Namikoshi probeerde haar door middel van aanraking en druk verlichting te bieden. Vanuit deze ervaringen ontwikkelde hij zijn vaardigheden verder.

Later richtte hij een opleidingsinstituut voor Shiatsu op en speelde hij een belangrijke rol bij de professionalisering en officiële erkenning van Shiatsu in Japan.

De benadering van Namikoshi legde relatief veel nadruk op anatomie, fysiologie en het gericht toepassen van druk op bepaalde plaatsen van het lichaam.

Zijn werk vormt een belangrijke basis voor wat we vandaag vaak klassieke of Namikoshi Shiatsu noemen.

Een volgende belangrijke ontwikkeling kwam er dankzij Shizuto Masunaga (1925–1981).

Masunaga had een achtergrond in psychologie en verdiepte zich daarnaast intensief in Shiatsu en de traditionele Oosterse geneeskunde. Hij doceerde psychologie aan de universiteit en gaf ook les aan de Shiatsu-school van Namikoshi.

Hij ontwikkelde uiteindelijk een eigen benadering waarin lichamelijke aanraking, de traditionele meridiaanleer en zijn interesse in de psychologische en menselijke aspecten van aanraking sterker met elkaar werden verbonden.

Deze benadering werd later internationaal bekend als Zen Shiatsu.

Het woord Zen verwijst daarbij naar de kwaliteit van aanwezig zijn, bewuste aandacht, eenvoud en diepgaand contact die kenmerkend is voor deze manier van werken.

Beide vormen maken gebruik van druk en aanraking, maar de manier waarop naar het lichaam wordt gekeken en waarop de behandeling wordt opgebouwd, verschilt enigszins.

Bij klassieke of Namikoshi Shiatsu ligt relatief veel nadruk op anatomie en fysiologie en op het toepassen van druk op specifieke punten en lichaamszones.

Bij Zen Shiatsu volgens Masunaga wordt meer gewerkt vanuit het traditionele Oost-Aziatische concept van meridianen en ki. De behandelaar kijkt daarbij niet alleen naar afzonderlijke punten, maar volgt vaak langere trajecten over het lichaam en probeert patronen van spanning, leegte, activiteit en ontspanning als geheel waar te nemen.

Masunaga breidde bovendien het traditionele meridiaansysteem uit. In zijn benadering worden de meridianen niet alleen gekoppeld aan bepaalde lichaamsgebieden, maar bekeken als patronen die zich over een groter deel van het lichaam kunnen uitdrukken.

Zen Shiatsu heeft daardoor vaak een vloeiend en rustig karakter, waarbij de behandelaar voortdurend probeert te voelen en af te stemmen op de reactie van het lichaam.

Wanneer je over Shiatsu leest, kom je vrijwel zeker de begrippen ki en meridianen tegen.

Binnen de traditionele Oost-Aziatische geneeskunde wordt ki beschreven als de levensenergie of levenskracht die door het lichaam beweegt. Meridianen worden binnen datzelfde traditionele model gezien als banen of functionele verbindingen waarlangs deze ki zich beweegt.

Aan de meridianen worden ook verschillende functies en kwaliteiten toegekend. Ze dragen namen zoals Long, Dikke Darm, Maag, Milt, Hart, Nier en Lever.

Die namen kunnen soms verwarrend zijn.

Wanneer een Shiatsu-behandelaar bijvoorbeeld over de Niermeridiaan spreekt, betekent dit niet automatisch dat er iets mis is met je nieren. Binnen het traditionele model heeft zo'n meridiaan een veel bredere betekenis dan enkel het anatomische orgaan met dezelfde naam.

Het is eveneens belangrijk om te weten dat meridianen en ki traditionele concepten zijn. Meridianen zijn niet aangetoond als anatomische structuren zoals zenuwen, spieren of bloedvaten. Ze vormen een traditioneel verklarings- en behandelingsmodel waarmee binnen Shiatsu wordt gewerkt.

Bij AMARU kunnen we dit model gebruiken als een manier om naar patronen in het lichaam te kijken, naast wat we daadwerkelijk voelen en waarnemen.

Ook begrippen als yin en yang en de vijf elementen of vijf fasen — Hout, Vuur, Aarde, Metaal en Water — maken deel uit van Shiatsu.

Ze zijn afkomstig uit traditionele Oost-Aziatische denkwijzen waarin gezondheid niet alleen wordt bekeken als de afwezigheid van ziekte, maar ook als een voortdurend zoeken naar evenwicht.

Yin en yang staan daarbij voor tegengestelde, maar elkaar aanvullende kwaliteiten, zoals rust en activiteit, licht en donker, binnen en buiten, verkoeling en warmte. Deze schijnbaar tegengestelde krachten, zijn voortdurend in beweging, op zoek naar een natuurlijk evenwicht.

De vijf elementen vormen een ander traditioneel model waarmee bepaalde lichamelijke en emotionele patronen en onderlinge relaties worden beschreven.

Ook hier geldt: dit zijn traditionele modellen en stellen geen medische diagnoses.

Mensen kiezen om heel uiteenlopende redenen voor Shiatsu.

Shiatsu kan bijvoorbeeld worden gekozen ter ondersteuning en bevordering van:

• ontspanning en algemeen welzijn
• meer lichaamsbewustzijn
• meer verbinding met jezelf en anderen
• het reguleren en ontladen van opgebouwde spanning
• het vinden van mentaal-emotionele balans
• rust na drukke of stressvolle periodes
• het ervaren de ervaring van veilige en aandachtige aanraking
• soepelheid en bewegingsvrijheid
• een gevoel van veiligheid 
• herstel na shock of trauma
• energie en vitaliteit

Je hoeft echter geen specifieke klachten te hebben om Shiatsu te ontvangen. Een behandeling kan ook gewoon een moment zijn waarop je niets hoeft te doen en de aandacht volledig naar je lichaam mag laten gaan.

Voor de behandeling nemen we kort de tijd om te bespreken hoe het met je gaat en of er bepaalde klachten, gevoeligheden of aandachtspunten zijn.

Daarna neem je plaats op een futon, een comfortabele mat op de grond.

Shiatsu wordt steeds bovenop de kleding gegeven. Draag daarom bij voorkeur losse, comfortabele kleding waarin je gemakkelijk kunt bewegen.

Tijdens de behandeling kun je op je rug, buik of zij liggen. Soms wordt ook in zithouding gewerkt. We zoeken steeds een positie waarin jij je zo comfortabel mogelijk voelt.

Met mijn handpalmen en duimen geef ik rustige druk op verschillende plaatsen van het lichaam. Daarnaast kunnen zachte strekkingen, rotaties of mobilisaties worden toegepast.

De behandeling verloopt meestal in stilte of met weinig gesprek, zodat je de gelegenheid krijgt om te voelen en tot rust te komen. Tegelijk mag je altijd aangeven wat je ervaart.

Shiatsu hoeft geen pijnlijke behandeling te zijn.

De druk kan soms stevig zijn, maar wordt afgestemd op jou en op wat jouw lichaam op dat moment toelaat.

Sommige plaatsen kunnen gevoeliger aanvoelen dan andere. Dat betekent niet automatisch dat daar “iets fout” zit of dat een bepaalde meridiaan geblokkeerd is.

Je mag altijd aangeven wanneer druk onaangenaam voelt. De behandeling wordt daarop aangepast.

Meer druk is niet noodzakelijk beter.

Dat verschilt van persoon tot persoon.

Je kunt bijvoorbeeld warmte, tintelingen, zwaarte of juist lichtheid ervaren. Misschien merk je dat je ademhaling rustiger wordt of dat bepaalde spieren geleidelijk ontspannen.

Sommige mensen worden heel rustig of slaperig. Anderen merken juist heel duidelijk wat er in hun lichaam gebeurt.

En soms gebeurt er ogenschijnlijk weinig.

Het doel van de behandeling is niet om een bepaalde reactie uit te lokken, maar om de energiedoorstroming in het lichaam te bevorderen en het zelfhelende vermogen van het lichaam te stimuleren.

Ook dat is persoonlijk.

Je kunt je na een behandeling ontspannen, rustig, moe, helder of juist energieker voelen. Soms merk je pas later op de dag of de volgende dag dat je lichaam anders aanvoelt.

Het is daarom prettig om na een behandeling, indien mogelijk, wat ruimte voor jezelf te houden en voldoende water te drinken.

Er hoeft echter niets bijzonders te gebeuren om van een “goede” Shiatsu-behandeling te kunnen spreken.

Aanraking vormt een belangrijk onderdeel van Shiatsu. Daarom is het belangrijk dat je je daarbij voldoende veilig voelt.

Vooraf kunnen we bespreken of er plaatsen zijn waar je niet aangeraakt wilt worden of waar extra voorzichtigheid nodig is.

Ook tijdens de behandeling behoud jij altijd de regie. Je mag op ieder moment aangeven dat je een bepaalde aanraking, houding of techniek niet prettig vindt of dat je wilt stoppen.

Een behandeling wordt steeds aangepast aan wat op dat moment voor jou passend is.

Hoewel Shiatsu en Somatic Experiencing® twee verschillende methodieken zijn, hebben ze iets belangrijks gemeen: aandacht voor wat er in het lichaam gebeurt.

Bij Shiatsu vormt aanraking het belangrijkste vertrekpunt. Je hoeft niet voortdurend te praten of te analyseren. De behandeling geeft je de mogelijkheid om te voelen, waar te nemen en te ervaren.

Somatic Experiencing® werkt op een andere manier en richt zich specifieker op lichamelijke gewaarwordingen, stressreacties en regulatie van het zenuwstelsel.

Bij AMARU worden beide methodieken vanuit hun eigen achtergrond en werkwijze benaderd.

Een Shiatsu-behandeling bij AMARU duurt doorgaans 60 tot 90 minuten.

Voor een eerste behandeling nemen we wat extra tijd om kennis te maken en te bespreken wat jou naar Shiatsu brengt. We bekijken ook of er medische of lichamelijke aandachtspunten zijn waarmee tijdens de behandeling rekening moet worden gehouden.

Daarna mag je plaatsnemen op de futon.

Je hoeft niets te presteren, niets specifieks te voelen en ook niet te weten welke meridianen of punten worden behandeld.

Je mag gewoon liggen, ademen en ervaren.

Shiatsu nodigt uit om even te vertragen, uit het denken te komen en opnieuw aandacht te geven aan het lichaam — met aanraking, rust en aanwezigheid als vertrekpunt.