Somatic Experiencing®

Somatic Experiencing®, vaak afgekort als SE, is een lichaamsgerichte methode die ontwikkeld werd om mensen te ondersteunen bij het omgaan met stress, spanning en de gevolgen van overweldigende of ingrijpende ervaringen.

Waar we vaak proberen te begrijpen wat er met ons gebeurt door erover na te denken of te praten, betrekt Somatic Experiencing® ook heel bewust het lichaam bij het proces. SE focust niet alleen op datgene wat er gebeurd is, maar vooral ook op de mogelijke impact ervan op jouw fysiologie in het hier en nu.

Een versnelde hartslag, gespannen spieren, oppervlakkige ademhaling, een knoop in de maag, voortdurend alert zijn, moeilijk kunnen ontspannen of net weinig voelen: ons lichaam kan op heel verschillende manieren reageren op stress en onveiligheid.

Binnen SE leren we deze lichamelijke signalen opmerken en onderzoeken, op een rustige manier en in een tempo dat voor jou haalbaar is. Zo kan het zelfhelende vermogen van je lichaam geleidelijk aan herstellen, waardoor je de opgebouwde spanning opnieuw kan ontladen en mogelijk trauma intense gebeurtenissen kan beginnen verwerken.

Somatic Experiencing® werd ontwikkeld door Dr. Peter A. Levine, een Amerikaanse psycholoog en medisch biofysicus.

Levine bestudeerde gedurende tientallen jaren de relatie tussen stress, trauma, het lichaam en het zenuwstelsel. Een belangrijke inspiratiebron voor zijn werk was zijn observatie van dieren in de natuur. Dieren worden regelmatig geconfronteerd met levensbedreigende situaties, maar lijken daarna vaak relatief snel normaal te kunnen functioneren. Dieren in het wild raken zelden getraumatiseerd en weten instinctief hoe ze intense overlevingsenergie moeten reguleren en ontladen.

Wij mensen worden hierbij vaak geblokkeerd door ons rationeel denken, onze neocortex. We proberen ons sterk te houden, door te zetten, de situatie eindeloos te analyseren of het probleem tevergeefs te fiksen. Zo staan we de volledige ontlading van die intense energie in de weg, waardoor een overweldigende gebeurtenis bevroren raakt kan raken in de tijd en schade kan berokkenen aan je lichaam en geest - vaak onder de vorm van chronische stress en posttraumatische stresssymptomen.

Vanuit deze observaties, gecombineerd met zijn achtergrond in psychologie, fysiologie en lichaamsgerichte benaderingen, ontwikkelde Levine een methode waarbij niet alleen aandacht wordt besteed aan het verhaal van een ingrijpende gebeurtenis, maar vooral ook aan wat er in het lichaam en het zenuwstelsel gebeurt. Door bewust stil te staan bij lichamelijke sensaties en in kleine stapjes te leren schakelen tussen spanning en ontspanning, kan het zelfhelende vermogen van het lichaam herstellen. 

Somatic Experiencing® groeide uit tot een internationaal toegepaste lichaamsgerichte benadering.

Ons zenuwstelsel helpt ons voortdurend inschatten of een situatie veilig is of dat we ons moeten beschermen.

Wanneer gevaar wordt ervaren, kan het lichaam automatisch energie mobiliseren om te vechten of te vluchten. Wanneer vechten of vluchten niet mogelijk lijkt, kunnen andere beschermingsreacties optreden, zoals verstarren, bevriezen of afsluiten.

Deze reacties zijn geen bewuste keuze. Ze maken deel uit van onze natuurlijke overlevingsmechanismen.

Meestal vindt ons systeem daarna vanzelf opnieuw zijn evenwicht. Maar na een zeer intense ervaring, herhaalde belasting of langdurige stress kan die regulatie moeilijker verlopen, net zoals bij gebeurtenissen die te onverwacht, te snel of te veel waren om op het moment zelf volledig te kunnen verwerken. Het lichaam kan dan als het ware sneller alarm slaan of moeite hebben om opnieuw tot rust te komen.

Somatic Experiencing® richt zich op het leren herkennen van deze reacties en op het ondersteunen van het vermogen van het zenuwstelsel om opnieuw te bewegen tussen activatie, ontspanning en herstel.

Eén van de mooie uitgangspunten van Somatic Experiencing® is dat het lichaam niet alleen de plek is waar spanning voelbaar kan worden, maar ook een belangrijke bron van informatie en herstel kan zijn.

Daarom proberen we tijdens een sessie niet alleen aandacht te hebben voor wat moeilijk is. We zoeken ook bewust naar wat steun, rust, verbinding, kracht of veiligheid geeft. Dat kan iets in je lichaam zijn, maar evengoed een persoon, herinnering, plek, beweging, beeld of gedachte waarbij je merkt dat er iets verandert. Binnen SE noemen we dit vaak een resource: iets waarop je systeem kan steunen.

Een ander belangrijk uitgangspunt binnen Somatic Experiencing® is dat je niet noodzakelijk een moeilijke of traumatische ervaring volledig opnieuw hoeft te vertellen of te herbeleven om ermee te kunnen werken. We proberen juist te voorkomen dat je systeem overspoeld raakt.

Daarom werken we meestal met kleine, hanteerbare stukjes ervaring. Binnen SE wordt dit titratie genoemd. We kunnen bijvoorbeeld kort aandacht geven aan iets wat spanning oproept en daarna opnieuw aandacht besteden aan iets wat veiligheid, steun, rust of stevigheid geeft. Dat heen en weer bewegen wordt binnen SE ook wel pendulatie genoemd.

Zo krijgt het lichaam de kans om stap voor stap meer ruimte te ervaren, opgebouwde spanning te ontladen en je zelfhelende vermogen te herstellen, zonder te forceren of te herbeleven.

Een SE-sessie ziet er anders uit dan een klassieke therapie of coaching sessie. Meestal zitten we tegenover elkaar en bekijken we samen welk thema op dat moment het meeste aandacht vraagt en wat je dankzij de sessie hoopt te bereiken. Tijdens de sessie besteden we regelmatig aandacht aan de lichamelijke sensaties die je op dat moment in je lichaam ervaart.

Ik kan je bijvoorbeeld uitnodigen om even stil te staan bij vragen, zoals:

• Waar voel je spanning of juist ontspanning?
• Wat gebeurt er met je ademhaling?
• Voel je warmte, koude, tintelingen, druk of beweging?
• Merk je ergens stevigheid of rust?
• Wat verandert er wanneer je aandacht even naar iets aangenaams of veiligs gaat?

Daarnaast gaan we in een SE-sessie ook samen op zoek naar hulpbronnen, die jouw lichaam een gevoel van veiligheid, kracht en ontspanning geven. Vaak zijn er al heel wat hulpbronnen binnen handbereik, maar zijn ze even ondergesneeuwd. Denk daarbij aan: jouw humor, jouw creativiteit, vrienden en familie, een fijne plek, een huisdier, positieve herinneringen, ...

Deze hulpbronnen helpen het verwerkingsproces te ondersteunen, de vicieuze cirkel van aanhoudende spanning te doorbreken en de opgebouwde spanning op een veilige manier te ontladen. De opgesloten levensenergie kan zo geleidelijk aan vrijkomen. Je krijgt opnieuw meer grip op je leven en je ervaart een sterke afname van je stresssymptomen.

Tijdens een SE-sessie is er nooit een juist of fout antwoord. Het gaat om nieuwsgierig leren waarnemen wat jouw lichaam aangeeft, zonder dat er meteen iets hoeft te veranderen. En net dan ontstaat er ruimte voor verandering en kan er een vleugje magie ontstaan.

Tijdens een sessie houden we voortdurend rekening met wat voor jou haalbaar voelt. Je mag altijd aangeven dat iets te snel gaat, dat je ergens niet verder op wilt ingaan of dat je even wilt stoppen. 
Alles gebeurt op jouw tempo, afgestemd op datgene wat op dat moment helpend is voor voor jouw fysiologie. Elk voorstel, elke vraag is een uitnodiging. Jij beslist of je op de uitnodiging ingaat of voor nu liever een andere richting inslaat.

Soms werken we met lichamelijke gewaarwordingen, soms met emoties, beelden, gedachten, bewegingen, klank, zingeving of herinneringen. Soms is er veel te voelen en soms bijna niets. Ook dat laatste is informatie.

We zoeken samen naar wat jou helpt om voldoende gronding, veiligheid en draagkracht te ervaren.

Bij Somatic Experiencing® is aanraking niet noodzakelijk.

Tijdens een SE-sessie kan aanraking wel behulpzaam zijn als ondersteuning van lichaamsbewustzijn, regulatie en ontlading. Denk bijvoorbeeld aan een hand op je schouder. Wanneer een bepaalde aanraking wordt voorgesteld, gebeurt dit steeds in overleg en alleen wanneer jij daar uitdrukkelijk mee instemt. Je kan ook steeds van gedachten veranderen en vragen om het contact te verbreken.

Dat verschilt sterk van persoon tot persoon en zelfs van sessie tot sessie. Je kunt bijvoorbeeld merken dat je ademhaling verandert, dat spanning toeneemt of juist afneemt, dat je lichaam warmer of kouder wordt, dat je wilt bewegen of zuchten, dat er emoties opkomen of dat er juist meer rust ontstaat.

Soms zijn veranderingen heel subtiel, soms heeft je lichaam tijd nodig om datgene wat zich getoond heeft, te integreren.

Het doel is niet om iets te veranderen. We volgen wat zich op dat moment aandient en proberen daar met aandacht en nieuwsgierigheid bij te blijven, zonder dat het meteen hoeft te veranderen. En net dan kan alles veranderen.

SE kan ondersteuning bieden wanneer je merkt dat stress of bepaalde ervaringen niet alleen in je gedachten, maar ook lichamelijk voelbaar zijn.

Mensen zoeken bijvoorbeeld begeleiding wanneer ze last hebben van langdurige spanning, moeilijk tot rust kunnen komen, zich snel overweldigd voelen, slapeloosheid, voortdurend alert zijn of moeilijk kunnen ontspannen. Ook na een ingrijpende gebeurtenis, een ongeval, verlies, medische ingreep of een periode van langdurige stress kan lichaamsgerichte begeleiding zinvol zijn.

SE kan ook behulpzaam zijn bij mensen die merken dat ze soms juist weinig voelen, zich afsluiten of als het ware “bevriezen” wanneer iets te veel wordt.

Je hoeft zeker geen duidelijke traumatische gebeurtenis te kunnen aanwijzen of een specifieke diagnose te hebben om met SE aan de slag te gaan. Je hoeft niet te weten waarom je lichaam op een bepaalde manier reageert. Soms is er vooral het gevoel: mijn lichaam staat voortdurend aan, ik kom niet tot rust of ik begrijp niet waarom ik altijd zo sterk reageer. We vertrekken vanuit wat er nu aanwezig is en onderzoeken samen wat je lichaam aangeeft.

Somatic Experiencing® biedt geen vervanging voor noodzakelijke medische, psychiatrische of psychotherapeutische zorg. Bij ernstige of aanhoudende lichamelijke of psychische klachten is het belangrijk om ook de daarvoor aangewezen professionele hulp in te schakelen.

Bij AMARU staat jouw ervaring centraal.

We werken rustig, stap voor stap en met respect voor jouw grenzen. Er hoeft niets geforceerd te worden en er is geen vooraf bepaald resultaat dat je tijdens een sessie moet bereiken.

Een SE-sessie duurt doorgaans ongeveer 60 tot 75 minuten. Voor een eerste afspraak kan wat meer tijd worden voorzien om kennis te maken, stil te staan bij wat je naar de sessie brengt en samen te bekijken wat je nodig hebt.

Je hoeft vooraf niets voor te bereiden.

We beginnen waar jij nu bent, en luisteren van daaruit naar wat jouw lichaam vertelt.